عبد الحي حبيبى
564
تاريخ افغانستان بعد از اسلام ( فارسى )
تشكيلات لشكرى مردم آريائى قديم كه از سرزمينهاى دامنههاى هندوكش به شرق و غرب هجرت كردهاند ، در بين خود تشكيلات نظامى داشتهاند ، و مخصوصا چون به سمت شرق و سرزمين هند رسيدهاند ، داراى ترتيب خاص لشكرى بودهاند . از تشكيلات نظامى آريائيان قديم ، در جنگ تاريخى مهابهارت و كتاب آن ( حدود 15 / 14 ق م ) اشاراتى موجود است ، كه در ان يك واحد بزرگ نظامى را اكشوهنى AKSHAU HINI يا اچهونى ميگفتند ، و اين نظام لشكرى كه بقول البيرونى براى ترتيب تعبيه و نقل و حركت و نزول عساكر گرفته شده بود ، تا عصر اسلامى هم وجود داشت ، و چون كابلشاهان و رتبيلان در عنعنات قديم با آريائيان هندى مشترك بودهاند ، بنابرين همين ترتيب عنعنوى لشكردارى قديم را هم داشته باشند « 1 » . مطابق شرحيكه البيرونى ميدهد : يك واحد بزرگ لشكرى از اجزاى ذيل تركيب مىشد : يك واحد كوچك لشكر را پتى PATTI ميگفتند ، كه عبارت از پنج پياده و سه اسپ و يك پيل و يك عراده بود و اين عراده را در سنسكريت رتهه RATH گفتندى ، كه در شطرنج رخا و در اصطلاح يونانيان عراده جنگى باشد « 2 » ، و ترتيب صعودى لشكر چنين است : 3 پتى يك سينامخ SINAMUKH ( سه عراده ، 9 اسپ ، 15 پياده ، 3 پيل )
--> ( 1 ) - قاموس هندوستانى 70 از دنكن فوربس طبع لندن 1866 م ( 2 ) - كتاب الهند 340